عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )
80
المسالك و الممالك ( فارسى )
كنيزكان رومى و اندلسى و پوستهاى خز و پشم شتر و از عطرها ميعه و از داروجات مصطكى وارد مىكنند ؛ و از قعر اين دريا در نزديكى فرنگ بسذ كه عوام به آن مرجان گويند ، بدست آيد . و اما دريائى پشت صقالبه گسترده است كه شهر توليه 573 بر ساحل آن قرار دارد و بر كنارهء آن كشتى و قايقى در حركت نيست و از آن چيزى صادر نمىشود و همچنين دريائى كه جزائر السعاده 574 در آن قرار دارد كه نه كسى وارد آن مىشود و نه چيزى از آن صادر مىشود و اين دريا در غرب آن باشد . گويد : تمام زمين به وجود آمد ، به گونهاى كه پنج سال راه باشد ؛ ثلث آن آباد و مسكون ، و ثلث ديگر صحرا و غير مسكون و ثلث آخر دريا ؛ و سرزمين حبشه و سودان هفت سال راه باشد و مصر ، قسمى از شصت قسمت سرزمين سودان است و سرزمين سودان يك بخش از شصت بخش تمام جهان . راه بغداد تا رقه از مسير موصل از بغداد تا بردان 575 چهار فرسخ ، پس تا عكبرا پنج فرسخ و از آنجا تا باحمشا سه فرسخ ، پس از آن تا قادسيه 576 هفت فرسخ و تا سرمنرأى سه فرسخ ديگر ، از آن محل تا كرج دو فرسخ و از آنجا تا جبلتا هفت فرسخ ، پس از آن تا سورقانية پنج فرسخ و تا بارما 577 نيز پنج فرسخ ، از آنجا تا سن كه زاب كوچك در آن جارى است پنج فرسخ و تا الحديثه 578 كه در آن زاب بزرگ روان است دوازده فرسخ ، سپس تا بنى طميان هفت فرسخ و پس از آن تا شهر موصل 579 هفت فرسخ راه باشد . كورههاى موصل تكريت 580 ، و به موازات آن از راه خشكى ، شهر حضر 581 و پادشاه حضر ساطرون بن الفيزن است ؛ عدى بن زيد گويد : و أخو الحضر اذبناه و اذ دجلة تجبى اليه و الخابور